Dat is Andere Koek .
Letterlijk.
Door: Roger Teeling
Geïmproviseerde muziek leunt op muziektheorie en virtuositeit. Experimenten op het podium zijn vaak het verslag van wat al in de oefenruimte werd ontdekt. Drumster Maartje Simons , die tot de eerste lichting afgestudeerden van de Rockacademie behoort en bij League of XO Gentlemen speelt, is juist benieuwd naar concerten die zélf het experiment zijn. 'Ik wil zien wat er op het podium gebeurt', zegt ze, 'als je muzikanten bij elkaar brengt die niet eerder samenspeelden en die elkaar vanuit hun eigen discipline benaderen'. In het kader van het Vers-project van Muzieklab Brabant ging ze op zoek naar gelijkgestemden. Ze vond Niels van Hoorn, Rozemarie Heggen en Richard van Kruysdijk. 'Mensen die heel erg van elkaar afwijken, maar open genoeg zijn om samen iets te laten ontstaan.' Andere Koek. Het resultaat van nieuwsgierige geesten.
Saxofonist Niels van Hoorn is bekend van de psychedelische popgroep The Legendary Pink Dots. 'Niels weet uit ieder blaasinstrument de meest rare geluiden te halen. Maar hij kan een sax ook gewoon een sax laten zijn. Kenmerkend voor zijn spel is dat de tonen heel lang zijn. Waar iemand als John Zorn korte noten boven op elkaar zet, strekt Niels de zijne juist uit; tot aan soundscapes toe. Contrabassiste Rozemarie Heggen speelde freelance bij diverse klassieke ensembles. Ook componeerde ze soundtracks. Bij het poppubliek is ze bekend van avant-gardegroep The Ex. 'Rozemarie doet hele korte, heftige dingetjes, waarbij ze haar contrabas ook fysiek manipuleert. Een blikje bier tussen de snaren klemmen, bijvoorbeeld, wat de sound al heel anders maakt.' Visueel kunstenaar Richard van Kruysdijk is actief met projecten op het platenlabel Music For Speakers en speelt zelf in het met jazz doortrokken pop/dancegezelschap Sonar Lodge. 'Richard is ook drummer, net als ik. We zijn elkaars tegenovergestelde. Ik speel krachtvolle maar simpele grooves; typisch voor de hiphop. Richard vult die grooves op met allerlei ritmes, legt de accenten steeds weer anders.' Zelf zegt Van Kruysdijk daarover: 'ik heb de neiging niet de beat te benaderen. Ik vind het leuk om ritme te hinten. Dat het wel in je hoofd ontstaat, maar niet duidelijk aanwezig is; zoals dat in de jazz gebeurt.' Van Kruysdijk zal ook keyboards en een laptop gebruiken. Hier komt zijn achtergrond van dance en trip-hop om de hoek kijken. 'Middels softwaremanipulatie wil ik nieuwe geluiden gaan creëren. Ook wil ik het geluid van de drie anderen live bewerken. Ik laat de computer dus een echt instrument zijn. Niet een cd-speler die complete muziekstukken afspeelt.'
Voor Simons is mentaliteit het belangrijkst. 'Daar heb ik bij het selecteren van muzikanten het meest op gelet. Vaak ben je geneigd je aan te passen aan degene die het meest dominant is. Ik wil juist vechten. O speel jij blues? Nou, hier heb je hiphop. Laat maar zien wat je daar mee kan. Elkaar tegenwerken, botsen. Daar ligt de uitdaging.' De stijl van de muzikant moet herkenbaar blijven. 'Iemand die naar een optreden komt en het spel van Rozemarie goed kent, moet dat kunnen terughoren.' Dat is geen opgelegde eis. Meer het logische gevolg van muzikanten die zich op hun gemak voelen, die zichzelf zijn in een vreemde omgeving.
Andere Koek is een gelegenheidsproject, dat in 2005 een beperkt aantal optredens zal geven. Eenmalig. De concerten zullen steeds uit lange, instrumentale nummers bestaan. Simons: 'in de jaren zeventig was het gangbaar dat een liedje een hele plaatkant in beslag nam. Pink Floyd had dat. Miles Davis ook. Heel gevarieerde muziek. Maar toch voor een breed publiek toegankelijk. Dat zijn we een beetje kwijtgeraakt. Pop is nu kort en heel eenduidig. Ik ben nieuwsgierig naar een cross-over van hedendaagse stijlen. Hiphop, dance, lounge, industrial, metal. Daarom kan je Andere Koek ook niet vergelijken met jazz of fusion. Dat lijkt heel spontane muziek, maar leunt sterk op muziektheorie en virtuositeit. Niels, Richard en ik zijn geen virtuozen. Wij gaan niet tonen wat we allemaal kunnen. Wij gaan voor het gevoel, voor wat we denken dat op het moment nodig is. En soms kan het resultaat daarvan juist iets heel gangbaars zijn. Dat is niet verboden.'
Een vrijere manier van musiceren bestaat niet. Maar is dat nog wel interessant voor het publiek? Simons: 'we maken geen muziek in de hoop dat mensen ervoor weglopen. De mensen die ons kennen van onze eigen projecten, zouden het moeten kunnen waarderen. Mainstream zal het niet worden, maar je hoeft geen muzikant te zijn om het te kunnen begrijpen, zeg maar.' Van Andere Koek bestaan geen plaatopnames. Niemand kan langskomen om een favoriet nummer te horen. 'Aan ons de taak het publiek te verrassen en blijven boeien met combinaties die het niet eerder hoorde. Daarom zullen we elkaar een paar keer in de oefenruimte ontmoeten om jams te ontwikkelen. Die dienen als uitgangspunt op het podium, om verder uit te werken. Zo voorkomen we chaos en een brij aan noten.' Volgens Van Kruysdijk was dat een van de redenen om 'ja' te zeggen tegen Andere Koek. 'Ik heb wel eerder in projectvorm met anderen samengewerkt. Dat betrof altijd één dag repeteren en één keer optreden. Dat was leuk, maar gaf gelijk het gevoel: jammer dat er niet meer tijd was. Andere Koek is een stap verder. We hebben nu de mogelijkheid op elkaar ingespeeld te raken, elkaar te leren aanvoelen. Bij geïmproviseerde muziek is dat wel zo prettig.' Het enige dat écht met zekerheid kan worden gezegd, is dat de optredens van Andere Koek momenten zullen bevatten waarop iedereen even samenkomt. Simons: 'bij veel muziekstijlen zie ik dat het begin van een concert het heftigs is. Een band komt binnen met een stoot energie en komt daar dan niet meer overheen. Daarom wil ik contrasten gebruiken. Herkenningspunten. Een thema dat we vooraf hebben afgesproken. Een melodie waartussen het gebeuren moet. Zo kunnen we het stuk opbouwen, van punt naar punt, steeds meer omhoog. Dat houdt de mensen in het publiek nieuwsgierig. En onszelf ook.'
Roger Teeling is free-lance muziekjournalist, o.a. voor Oor en subjectivisten.